Dạng thức thờ Mầu Nam Bộ

Nếu như ỏ Bắc Bộ, tục thò Nủ thần và Mầu thần có sự phân biệt nhất định, mà biểu hiện rõ rệt nhất là thông qua tên gọi và xuất thân của các vị thần thi ỏ Nam Bộ chúng tồi có cảm giác sự phân biệt giứa hai lớp Nữ thần và Mau thần ít rõ ràng hon. Thí dụ, nếu như ỏ Nam Bộ, >>khóa luyện thi violympic toán 4

Bà Chúa Xứ, Bà Chúa Ngọc (Thiên Ya Na), Linh Son Thánh Mẫu – Bà Đen được coi như là nhửng Mầu Thần và được tôn xưng là Thánh Mẩu, thì Bà Ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) trong đó dặc biệt là Bà Thủy Long, Bà hỏa thì là Nứ thần hay Mẩu thần ? Hay trường hợp thò cúng Bảy Bà (bà Chúa Tiên, Chúa Ngọc, Chúa Xứ, Cửu Thiên Huyền ml, Thiên Hậu, Bà Thủy, Bà Hồng, Nữ Oa) thì lại vừa có Mẩu thần vóla có Nữ thần, Tình trạng khó phân lóp giửa Nủ thần và Mẩu thàn này ỏ Nam Bộ so với Bắc Bộ là hoàn toàn có thể giải thích được vì Nam Bộ là vùng đất mới cúa ngưỏi Việt, khi di cư vào đây, họ vừa mang các truyền thống tín ngưỡng cũ lại vùa tiếp nhận nhửng giao lưu ánh hưổng của cư dân sính sống tù trước, tạo nên bức tranh không chí đa dạng vãn hóa nói chung mà còn cả tín ngưỡng nứa. Theo tôi, đây cũng là một trong các đặc thù của tín ngưỡng thò Mâu ổ Nam Bộ.>>Xem thêm tin tức giáo dục

Do vậy, trên nhửng net đại lược nhất, có thế chọn ra trong nhủng Ni3 thần được thò phụng ỏ Nam Bộ các vị nủ thần được tôn xưng là Mẩu thần, nhu Bà Chúa Ngọc, Bá Chúa Xú, Bà Đen – Linh Sơn Thánh Mẩu, Bà Thiên Hậu, Cứu Thiên huyền nứ (trong dó kể cá các biến dạng của các Mẫu thần trên). Còn lại, các vị thần khác, như Bà Ngũ hành, Bà Thủy Long, bà Hồng, tứ vị Nuơng Nương, Trinh nũ nuong nương, bà Chúa Động, Tô’ Cô… đều ìà các Nứ thần. Sự phán bỉệt kể trên xuất phát từ hai tiêu chí, đó là : a) Các vị nữ thần được coi là Mầu thần là do vị tri được tôn vinh trong tâm thức dân gian củng nhu hô thống nghi lễ hằng năm nhân dân dành cho họ và b) Danh xung của các vị nứ thần này thường được gọi là Thánh Mầu.

  1. Các vị thần đuợc coi là Nứ thần hay Mẫu thần vừa nêu trên đều là kết quả của quá trình giao lưu, hỗn dung văn hóa của nhiều lớp dân cư của người Khơ me, Việt, Chăm, Hoa. Đơn củ trưòng hợp Bà Chúa Ngọc vốn gốc là vị nứ thần Pô Inư Nưgar – Bà Mẹ Xú sỏ cứa người Chăm, mà nơi thò tự chính là Tháp Bà Nha Trang. Sau

 

này, khi người Việt đặt chân vào trung và nam Trung Bộ vòi truyền thống thờ Mầu sẵn có tứ quê hưong nên đã Việt hóa vị thần Chăm này với tên gọi mang chút chứ nghĩa là thánh Mầu Thiên Ya Na, còn dân gian vẫn gọi là Bà Chúa Ngọc, như cách gọi phổ biến tủ Nha Trang ra tới Huể, trong đó Huế, vói điện Hòn Chén dược coi là noi gặp gỡ giủa Thánh Mầu Liễu Hạnh từ Bắc vào và Bà Mẹ Pô Inu Nưgar của người Chăm từ Nam ra. Hiện nay, người Chăm khồng đến Tháp Bà Nha Trang đế thờ phụng Bà Mẹ Xứ sỏ của mình nủa, mà dì chuyển nơi thờ chính của vị nủ thần này về Hữu Đức (Ninh Thuận). Khi ngưòi Việt từ Trung Bộ vào Nam Bộ thi dã mang theo vị nủ thần Chăm đã Việt hóa này vào thờ phụng khá rộng rãi ỏ dây với linh tượng bà Chúa Ngọc vói hai người con trai là Cậu Tài, Cậu Quý phổi thò hai bcn.

Bà Chúa Xứ thì lại là kết quả giao lưu và hỗn dung tín ngưỡng giủa người Chăm, Việt và Khơ me. Có thế coi nguyên mẫu của Bà Chứa xư chính là Mẹ xư sỏ Chăm – Pô Inu Nưgar. Khi người Việt vào trung Trung Bộ đã Việt hóa vị Mẫu thần này thành Thánh Mẩu Thiên Ya Na. Và khi người Việt ỏ đây tiến thêm một bước nữa vào đất Nam Bộ khoảng thể kỷ XVI-XVII, thi họ lại Việt hóa lần nủa trên cơ sỏ tiểp xúc với việc thò nứ thần của người Khơme, mà bà Neang Khmau là một nguyên mẫu, để tù dó ra đời Bà Chúa Xứ, một vị Mầu thần dược thờ phụng rộng rãi nhắt ỏ Nam Bộ vói tư cách là Bà mẹ xư sỏ, Mẹ Đất.

Có một sự hỗn dung khác giừa tín ngưỡng Việt và người Kho me bản địa, đó là hình tượng Bà Đen * Lính Sơn Thánh Mẩu. Ai cũng rõ rằng, tiền thân của Bà Chúa xư, Bà Đen của Khơ me và kể cả bà Pô Inư Nagar của Chăm thì đều thấy hình tượng thấp thoáng của Ân Độ giáo, trong đó vai trò của Siva là nổi bật. Tuy nhiên, quá trình bản địa hóa vãn hóa Ân Độ của ngưòi Khơ me và Chăm trẽn địa bàn Trung Bộ và Nam Bộ đã diễn ra trưóc khi nguờỉ Việt đầu tiên có mặt. Và sau dó, khi ngưòỉ Việt có mặt nơi dây thì họ lại Việt hóa các vị nữ thần Chăm và Kho me này thành các vị m3 thần tôn kính của mình. Trong công trình trước kia của mình[1], chúng tòi đã có dịp bàn đến quá trình Việt hóa vị nứ thần Kho me này qua các chuỗi chuyến tiếp Kaìi – Bà Đinh – Bà Chúa Động – Bà Đen – Linh Sơn Thánh Mầu. Tất

nhiên quá trình nhận thức sự chuyển tiếp này cũng còn cần phải tiếp tục, nhưng một hiện tượng thường đập vào mắt các du khách là ỏ đền Bà Chúa Xứ, mà như trên đã nói vốn gốc là nữ thần Khơ me, không thấy có hiện tượng phối thà Bà Đen, nhưng ỏ đồn-chùa Linh Sơn Thánh Mầu ỏ núi Bà Đen. thì nơi chính điện, ngưòi ta tháy Bà Đen và Bà Chúa Xứ ngồi ngang nhau, một bà mặt đen (Bà Đen) và mặt trắng (Bà Chúa Xứ). Hnn nữa theo quan niệm dân gian ỏ đây, người ta coi Bà Đen và Bà Chúa Xú là hai chị em.

Còn một móc xích nứa mà nhân đây xin nêu chứ chưa có dịp trầ lời là tại một ngòi đền lớn thờ Bà Rá mà dân gian quen gọi là Bà Đen ỏ Phước Long (Bình Phuớc) lại phối thò linh tượng Bà Linh Son Thánh Mâu ỏ núi Bà Đen và coi Bà Rá và Bà Đen- Linh Sơn Thánh Mẫu là hai chị em, trong khi đó ỏ đền Linh Sơn Thánh Mầu (Tây Ninh) lại không phối thò Bà Rá. Xa hon nủa, hé mỏ cho chúng ta mối quan hệ giứa Bà Chúa xư (An Giang) – Bà Đen (Tây Ninh) – Bà Rá (Phước Long) với tục thò Muk Juk (Bà Đen) của người Chăm ỏ phía đông nam trên địa bàn Ninh Thuận, Bình Thuận.

Còn Thiên Hậu với rất nhiều đền, miếu, cung thờ Bà ỏ khắp Nam Bộ và Trung Bộ thì do ngưòi Hoa di dân mang tới khoảng thế kỷ XVII. ỏ đây không có sự Việt hỏa Thiên Hậu cùa người Hoa, tuy nhiên, khỉ vào Việt Nam thì Thiên Hậu không chỉ là vị thần bảo hộ của nhứng người buôn bán trẽn biển mà dã mang đa chức năng hơn, khiến không chí ngưòi Hoa đến cầu cúng mà còn cả người Việt, thậm chí có đền thò Thiên Hậu ỏ Cà Mâu lại do toàn ngưòi Việt địa phương đến hương khói, cầu xin sự phù hộ cúa Bà.

  1. ỏ Nam Bộ khá phát triển hình thức tôn thờ Phật Mầu Diêu Trí (Diêu trì Kim Mâu), một hình thức thờ Mẩu gắn vói Phật giáo và đạo Cao Đài. về nguồn cội, Diêu Trì Phật Mẫu chính lá một vị thần trong điện thần Đạo giáo Trung Hoa, nằm trong cặp Đức Chí tôn Ngọc Hoàng Thượng đế và Mầu Diêu trì hay chính là cửu Thiên Huyền nữ. đây là hai nhân tố âm dương nguyên thủy đế tạo Càn khôn. Theo kinh sách, Đức Phật Mâu chính là hóa thân dầu tiên của Đức Chí Tôn, chính là yếu tổ âm của Đức Chí Tôn, có nét gì giống với Uma chính ỉà săkti âm của Shiva, mà dân gian gọi là vọ của Shiva. Diêu Trì Thánh Mẫu là hóa thân cùa Phật Mẫu ngự trị ờ cung Diêu Trì, cửu thiên Huyền nủ là hóa thân Phật Mầu đ cung

 

Leave a Comment