Khoảng lặng

ĐÊ BÀI

Trong tác pỉìâm Tì bà hành (Ngữ văn 10 Nâng cao, tập một), ngoài những lời thơ miêu tả âm thanh sống động, thần tình vang lên từ ngón đàn của người ca nữ, Bạch Cư Dị còn nấm bắt được cả khoảnh khắc ngưng lặng ki diệu của tiếng đàn ‘Thừ thời vô thanh thắng hữu thanh(Tiếng tơ lặng ngắt bây giờ càng hay – Phan Huy Vịnh dịch).

Câu thơ gợi cho anh (chị) suy nghĩ g) về vai trò cứa những khoảng lâng trong nghệ thuật và trong cuộc sống ?

BÀI LÀM 1

Trong tác phẩm Tỉ bà hành, ngoài những lời miêu tả âm thanh sống động Ihần tình vang lên từ ngón đàn của người ca nữ, Bạch Cư DỊ còn nắm bắt được cả khoảnh khắc ngưng lặng kì diệu của tiếng đàn:

Thử thời vô thanh thắng hữu thanh (Tiếng tơ lặng ngắt bây giờ càng hay)

Có ai đó cũng đã từng nói ràng: “Khoảng lặng không phải là một đại dirưng yên tĩnh mà chính là nhữiìg đợt sóng ngầm”. Đó là chân lí của nghệ thuật và cũng là chân lí của cuộc sống. Trong xã hội hiện đại ngày nay, khi con người la đường như bị cuốn vào nhịp sống gấp gáp của thời đại nià quên đi những nốt lặng hiếm hoi cùa cuộc sống thưcrng nhật thì chân lí ấy lại càng khiến ta phải suy ngẫm.

Đối với nghệ thuật, khoảng lặng có thể là phút dừng lại của bản đàn hay “một nốt trầm” xao xuyến khiêm nhường trong bản hoà ca của hàng triệu thanh âm, là dấu ba chấm trong một thi phẩm hay khoảng trống – khoảng tối trong bức tranlì của người lìoạ sĩ.

Trong cuộc sống, đã bao giờ bạn tìm thấy khoảng lặng cho riêng mình? Khoảng lặng – đó là khi ta đặt gánh nặng trên đôi vai mình xuống

và đừng lại nghi ngoi trên cuộc hành trình đến với tirơng lai. Đó là nỗi buồn, sự thất bại, là những giọt nước mắt nuối tiếc, ngậm ngùi bên cạnh niềm vui chiến thắng. Khoảng lặng còn là giây phút con nguôi ta đủ tỉnh táo bút mình ra khỏi dòng chảy của cuộc đời đầy bon chen, toan tính để lòng mình lắng lại và nghĩ suy về những chuyện đã qua. Hay đó chĩ đan giản là mỗi lần ta mở rộng tâm hồn, để gió luồn qua mái tóc và cảm nhận cuộc đòi bằng cả trái tim.

Đọc câu thơ của Bạch Cư Dị, ta có cảnì giác như tất cả không gian bến Tầm Dirưng sông nuớc lạnh lèo, mcnh mông trong thời khắc canh khuya vắng vẻ, tĩnh mịch, đã ngưng đọng vào tiếng đàn của người ca nfr Tiếng tơ lặng ngắt bây giờ càng hay Không có tiéng đàn nhung còn hay hưn là có tiếng đàn. Cái khoảnh khắc im lặng ấy nhưcó ý để người nghe hoà mình vào bản đàn, cảm nhận rõ hcm về cái hay của nghệ thuật. Cung đàn đang vút cao, trong trẻo bỗng dưng chìm xuống, nín lặng, xót xa như lời than uất nghẹn không thể nói nên lời. Nghe bản nhạc đâu chỉ là nghe tiếng đàn có tiết tấu âm thanh mà tác giả còn cảm nhận được khúc tâm tình ẩn chứa bên trong “khoảng lặng” của bản đàn ấy. Thấu hiểu nỗi lòng của người ca nữ, thi sĩ đã rơi lệ. Đó là giọt nước mắt tri âm và cũng là giọt mrớc mắt xót thương cho những kiếp người hạc mệnh nói chung:

Lệ ai chan chứa hơn người Giang Châu Tư mã đượm mùi áo xanh

(Ti bà hành)

Nếu khoảng lặng trong bản đàn của nguời ca nữ làm tăng giá trị biểu đạt cho tác phẩm Ti bà hành thì sức ám ảnh của đoạn trích “Nỗi thương mình(Truyện Kiều – Nguyễn Du) lại nằm ả khoảng lặng của câu thơ:

Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh Giật mình minh lợi thương mình xót xa Câu thơ gợi nhắc đến thời khắc dèm khuya, khoảnh khắc hiếm hoi mà Kiều đirợc đối diện với chính 111′ :h, đirọrc sóng với con người thực của mình. Kliông phải ngẫu nhiên ITT ừ “mình” được lặp di lặp lại ba lần

trong một câu tha, nhưng mỗi lần có một sắc thái nghĩa          khác     nhau.   Từ

“mình” thứ nhất diễn tả tâm trạng thảng thốt, hãi hùng của Kiều.        Động

thái “giật mình” như một tấm gương soi để nhân vật bàng hoàng nhận ra sự đổi khác của mình. Tù “mình” thứ hai và Ihứ ba là đại từ phản chân chỉ chính Thuý Kiều, gợi nồi niềm xót xa cho thân phận. “Khoang lặng” trong câu thơ đã vẽ nên hình ảnh một Thuý Kiều cô độc với những giiíng xé trong tâm tưởng. Cái “giật mình” của Kiều chính là sự bìmg ngộ cùa tâm hồn nàng giừa chốn lầu xanh. Nó thật đáng trân trọng và đáng quý biết bao!

Trong cuộc sống, khoảng lặng là lúc con người ta nhìn lại chính mình, nhìn lại chặng đường đà qua và ngẫm nghĩ cho tương lai phía trước. Khoảng lăng cíing là lúc con người sống thật, nghĩ thật, có những cảm xúc chân thành và sâu lắng nhất…

Ai sinh ra trên cuộc đòi này cùng đèu có một nguời mẹ. Mẹ! Tiếng gọi ấy giản dị đem sa mà thiêng liêng biết mấy… Mẹ yêu íhuưng quan tâm săn sóc tôi từ bữa ăn tới giấc ngủ. Mç tần tảo sớm hôm vắt vả nhọc nhằn chỉ mong sau này tôi học hành chăm chỉ, khôn lán ncn nguửi. Hạnh phúc của tôi được đánh đổi bằng những giụt mồ hỏi của mẹ, bằng những đôm mẹ vì tôi mà thức trắng. Mỗi khi đêm đến nhìn ra ngoài cửa sổ phòng trọ, nơi cách nhà mấy chục cây số, tôi lại thấy thưcnig mẹ vô cùng. Những kỉ niệm ngày thơ bé bỗng chốc ùa về trong tâm trí tôi ngọt ngào như dòng sữa mẹ. Tôi lại thòm được nghe giọng nói dịu hiền của mẹ, thèm được sà vào lòng mẹ, được ăn món canh khoai mà mç nấu. Yêu mẹ, biết cm mẹ bao nhiêu thì tôi lại cảm thấy ân hận bấy nhiêu vì những lần nỡ cư xử không phải với mẹ, vì những lần tôi đà làm mẹ khóc…

Những “khoảng lặng” như thế thật ý nghĩa biết bao!

Khoảng lặng còn giúp tâm hồn con người yên tĩnh lại đê cảm nhận được những vè đẹp bình dị, đời thuửng, thấy đirợc nhừiìg điều nhỏ bé, giản dị nhưng vô cùng ý nghĩa mà vô tình hay cố ý con nguxVi hiện đại đã lãng quen. Như một chiếc lá rơi, một tiếng chim hót cũng có khi khiến mặt nuức tâm hồn mỗi người xao động…

Khi chiếc lá lìa cành để trử về với đất mẹ, đối mặt với cuộc hành trình cuối cùng của cuộc đòi mình, có chiếc lá còn rụt rè, e sợ, có chiếc lá lại rơi rấl chậm, thoả sức bay lượn trong không trung như để tận hưởng những giây phút dược nô đùa vói chị Gió hiền hoà và ông Mặt tròi ấm áp, lại có những chiếc lá khác vội vã lao nhanh xuống mặt đắt hay mải miết kiém tìm những chân trời xa lắc cho riêng mình và quên đi gốc cây mọ, quên mất quê huxrng, nguồn cội. Con ngưừi cũng giống như những chiéc lá. Đứng trước dòng chảy của cuộc đòi, bạn chọn cách để dòng nước cuốn phăng đi tắt cả, hối hả chạy theo cái gọi là “nhịp sống hiện đại”, hay sống chậm lại, tận huủng dòng nước trong trẻo, mát lành để cảm nhận được những gì tinh tế của cuộc sống? Đièu đó tuỳ thuộc vào sự lựa chọn của mồi ngưừi, bòi “khoảng lặng” không phải là sự câm lặng vô hồn mà chính là lúc ta suy nghĩ về những trải nghiệm trong cuộc sống của mình để có thể vũng buớc hơn trôn chặng đuừng đến với tirơng lai. “Khoảng lậng” không phải là sự thất bại mà chính là sự khải đầu cho một thành công mới.

“Khoảng lặng” không chỉ giíip ta hiểu rõ hon vè bản thân, chỗ mạnh, chỗ yếu của mình mà còn góp phần làm cho cuộc sống của mỗi người trở nên ý nghĩa. Cuộc sống luôn càn có những “khoảng lặng”, nhưng điều đó không có nghĩa là khuyến khích con người ta bhng lòng, an phận vói những gì mình có. Đó không phải là khoảng lặng mà chính là “khoảng trống”. Bỏi khi đó ta sc trở thành kè hèn nhát trước cuộc đòi, không dám đương đầu với nhũng khó khăn, Ihử thách. Nếu cứ kéo dài như vậy chì “khoảng trống” ấy trong mỗi chúng ta sẽ ngày càng lớn lcn. Đến một lúc nào đó, thì có nhiều “khoảng lặng” đi chăng nữa. cũng không thể lấp đầy được.

Khoảng lặng trong nghệ thuật và cuộc sống tuy có nhiều điểm khác nhau nhung tụu chung lại đó đều là nhũng phút tĩnh lặng đáng quý, đáng trân trọng. Khoảng lặng ấy không những đem đến thành công cho một tác phẩm nghệ thuật đích thục mà còn làin nên nhân cách của một con người chân chính.

Nguyền Thị Lan Anh

Lớp 10 VănTHPT chuyên Thái Nguyên – Thái Nguyên

Leave a Comment